Leki przeciwbólowe – który wybrać?
Ból jest fizjologiczną odpowiedzią organizmu na negatywne czynniki pochodzące ze środowiska zewnętrznego lub wewnętrznego – jest czymś w rodzaju informacji: „hej stary coś jest nie tak!” ;)
Paradoksalnie ból mimo, iż tak znienawidzony, ratuje nasze zdrowie, a często życie alarmując nas o niebezpieczeństwie. Obecnie medycyna daje nam szeroki wybór substancji przeznaczonych do walki z bólem – w tym preparaty dostępne w aptece bez recepty. W radiu, telewizji, na ulicy i oczywiście w aptece zarzucani jesteśmy wieloma reklamami środków łagodzących ból.
Czym one się od siebie różnią? Które wybrać? Który lek pomoże na lekki, a który na silny ból?
Jak działają NLPZ’y (Niesterydowe Leki PrzeciwZapalne)?
Wszystkie NLPZ’y charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym.
Mechanizm działania tych leków został już dwukrotnie opisany przez Katarzynę Przepiórkę, dlatego aby nie mieszać pozwolę sobie zacytować:
„Mianowicie, nasz organizm produkuje pewne substancje chemiczne, prostaglandyny, które wykonują wiele różnorodnych zadań.
Są prostaglandyny „dobre”, produkowane cały czas, które m.in. chronią żołądek przed szkodliwym działaniem kwasu solnego; rozszerzają w miarę potrzeby naczynia krwionośne, obniżając ciśnienie, kontrolują krzepliwość krwi; działają ochronnie na nerki i pozytywnie wpływają na płodność.
Są też prostaglandyny „złe”, produkowane w tkankach zmienionych zapalnie (np. po uszkodzeniu lub uderzeniu). Rozszerzają one i rozszczelniają naczynka, aby limfocyty niczym karetki dostały się na miejsce wypadku jak najszybciej, a także wpływają na wzrost temperatury ciała, aby komórki odpornościowe działały szybciej i sprawniej. Wszystko to dla naszego dobra, ale w wyniku tych procesów pojawia się ból, gorączka, zaczerwienienia i obrzęki.
Dlatego człowiek szukał na to lekarstwa i wymyślił właśnie NLPZ-ety – bardzo dużo różnych substancji: silniejszych i słabszych, bardziej i mniej bezpiecznych, których mechanizm polega na hamowaniu produkcji prostaglandyn. Sęk w tym, że ciężko jest wyłączyć produkcję „złych” prostaglandyn, nie zaburzając produkcji „dobrych”, dlatego niesterydowe leki przeciwzapalne mają wiele działań niepożądanych, szczególnie gdy są stosowane przewlekle. Uszkadzają żołądek (którego nie ma wtedy co chronić), sabotują pracę leków obniżających ciśnienie, uszkadzają nerki, obniżają płodność. Dodatkowo sprawiają, że enzymy, które nie mają jak syntetyzować prostaglandyn, przerzucają się na produkcję tzw. leukotrienów, które silnie kurczą oskrzela i u osób nadwrażliwych mogą spowodować atak astmy.”
Przegląd NLPZ’ów dostępnych w aptece
Kwas Acetylosalicylowy (Aspiryna, Polopiryna)
Aspiryna Jest jednym z najstarszych NLPZ’ów, charakteryzuje się silnym działaniem przeciwbólowym, przeciwzapalnym oraz przeciwgorączkowym, jednak nie jest ona selektywna i równocześnie ze „złymi” prostaglandynami bardzo silnie hamuje produkcje tych „dobrych”, przez co bardzo negatywnie wpływa na żołądek (bóle brzucha, zgaga, wrzody). Lek ten nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 12 roku życia (ponieważ istnieje zagrożenie wystąpienie tzw. Zespołu Rey’a). Kwas acetylosalicylowy nie tylko jest wykorzystywany w samoleczeniu bólu, ale także w profilaktyce zawału mięśnia sercowego, ponieważ bardzo silnie wpływa na obniżenie krzepliwości (Preparaty: Acard, Polocard – mniejsze dawki leku niż w przypadku preparatu Aspirin). Jedną z wad tego leku jest to, że Aspiryna zwiększa wydalanie witaminy C z naszego organizmu, dlatego korzystniejszym wyjściem jest połączenie kwasu acetylosalicylowego z tą witaminą (Aspirin C), lub dodatkowe przyjmowanie preparatu zawierającego witaminą C np. Rutinoscorbinu. Aspiryna nie wskazana jest także u osób mających problemy z krzepliwością krwi oraz u kobiet podczas menstruacji.
Salicylamid (Scorbolamid)
Scorbolamid jest preparatem złożonym zawierającym
salicylamid (pochodną Aspiryny), z witaminą C oraz rutozydem. W porównaniu z aspiryną charakteryzuje się słabszym działaniem przeciwbólowym, ale przy okazji w mniejszym stopniu wpływa negatywnie na żołądek. Połączenie z witaminą C oraz rutozydem klasyfikuje go bardziej jako lek na przeziębienie niż stricte przeciwbólowy.
Etenzamid (Etopiryna)
Czyli to co poleciłaby nam Goździkowa ;) W składzie tego preparatu mamy wyżej opisany kwas acetylosalicylowy, jego pochodną czyli Etenzamid oraz pobudzającą kofeinę. Lek ten także bardziej wskazany jest w leczeniu przeziębienia lub grypy niż bólu.
Diklofenak (Voltaren, Dicloberl, Naklofen)
Diklofenak bardzo silnie hamuje wytwarzanie prostaglandyn powodując obniżenie uczucia bólu, gorączki i zniesienie stanu zapalnego, jednak wciąż jego działanie jest mało selektywne i objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (żołądek) są wyraźne. Diklofenak znajduje się np. w tabletkach Voltaren Acti. Można je stosować w związku z bólami głowy czy bólami menstruacyjnymi, ale ze względu na dobrą kumulacje w stawach wskazaniem do stosowania leku są choroby reumatyczne, bóle stawów, czy kości. Dlatego Voltaren Acti i jego „starsi bracia” czyli wydawane na receptę większe dawki diklofenaku stosowane są w reumatoidalnym zapaleniu stawów i innych chorobach układowych tkanki łącznej np. zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa (ZZSK).
Możemy również otrzymać w aptece diklofenak bez recepty w postaci żelu – Voltaren Emulgel. Wtedy wskazaniem do stosowania leku są miejscowe bóle stawów, kości czy stłuczenia.
Ketoprofen (Ketoprom, Ketopronil)
Ketoprofen jest bardzo silnym lekiem przeciwbólowym, którego nie można nadużywać. Ze względu na dużą siłę działania, której towarzyszą liczne efekty niepożądane (mała selektywność w hamowaniu „dobrych” i „złych” prostaglandyn) jest lekiem wydawanym na receptę. Wyjątkiem jest postać żelu (Ketoprom, Ketopronil), którą można bez recepty i bez problemu dostać w każdej aptece. W postaci tabletek stosowany jest w przypadkach bardzo silnego bólu po urazach, bóle mięśni, schorzenia reumatyczne, gdy inne NLPZ’y nie przynoszą ulgi. W postaci żelu szczególnie użyteczny jest w łagodzeniu bólu po urazach np. u sportowców.
Ibuprofen (Ibum, Nurofen, Ibuprom, Ibalgin, Ibuprofen, MIG)
Ibuprofen nie dość, że bezpieczniejszy od powyższych to charakteryzuje się dość dużą skutecznością i siłą działania. 
Badania wykazały, że ze wszystkich tradycyjnie stosowanych NLPZ’ów ibuprofen charakteryzuje się najmniejszym ryzykiem wystąpienia ciężkich zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Oczywiście te zaburzenia, przy nieracjonalnym i przewlekłym stosowaniu także wystąpią, dlatego nie powinno się nadużywać ibuprofenu. Ze względu na swoje korzystne właściwości jest jednym z najczęściej polecanych przez farmaceutów leków na bóle różnego pochodzenia: gorączka, bóle głowy, mięśni, bóle menstruacyjne czy bóle zęba. W terapii chorób reumatycznych jego zastosowanie jest mniejsze. Ze względu na popyt na ten lek producenci prześcigają się w wymyślaniu coraz to bardziej hiperbolicznych nazw określających siłę działania ich leku – w stylu „Ibum forte”, „Nurofen ultra forte”, „Ibuprom max”, tylko czekam aż powstanie „Ibum super-hiper extra mega forte do kwadratu”. Ważne jest, aby potrafić samemu się w tym rozeznać i w ten sposób powstaje zestawienie (wg zawartości ibuprofenu):
-
Ibum (200mg), Ibum forte (400mg),
- Nurofen (200mg), Nurofen Forte (400mg), Nurofen Ultra Forte – kapsułki(400mg),
-
Ibuprom (200mg), Ibuprom Max (400mg),
- Ibalgin (200mg), Ibalgin Maxi (400mg)
Za siłę działanie odpowiada dawka leku tak więc, nie ma znaczenia czy wybierzemy Ibum forte czy Nurofen ultra forte – efekty będą podobne :) Różnić się może za to czas, po jakim lek zacznie działać.
Warto dodać, że lek zażyty w postaci kapsułki żelowej (np. Ibuprom Sprint Caps czy Nurofen Ultra Forte) szybciej rozpuszcza się i wchłania, a więc szybciej załagodzi ból niż w postaci tradycyjnej tabletki.
Naproxen (Aleve, Naproxen, Anapran, Naxii)
Naproksen jest kolejnym lekiem o właściwościach zbliżonych do powyższych leków. Także działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo oraz przeciwgorączkowo. Działa silniej od ibuprofenu, ale też bardziej podrażnia przewód pokarmowy (żołądek). Wciąż jednak podrażnia go znacząco słabiej niż np. Aspiryna. Wskazania do stosowania są podobne jak większości NLPZ’ów – bóle mięśni, głowy, zębów itd.
Meloksykam (Aglan, Opokan)
Meloksykam jest skutecznym, a zarazem dość bezpiecznym lekiem stosowanym na bóle kostno-stawowe. Ostatnio dostępny bez recepty (Opokan) – więcej informacji na ten temat można znaleźć w temacie „Opokan – nowy lek na bóle kostno-stawowe”.
Inne leki przeciwbólowe
Paracetamol (APAP, Panadol, Paracetamol)
Paracetamol działa jak NLPZ’y jednak do nich nie należy gdyż nie wykazuje działania przeciwzapalnego – działa tylko 
przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. W stosunku do powyższych leków wykazuje on słabsze działanie, jednak jest od nich bezpieczniejszy*. Jest najbezpieczniejszym ze wszystkich stosowanych leków przeciwbólowych – nie ma wpływu na wytwarzanie „dobrych” prostaglandyn, przez co nie wykazuje negatywnych objawów ze strony przewodu pokarmowego. Wskazaniem do stosowania tego leku są przede wszystkim bóle głowy, bóle menstruacyjne, ale także bóle mięśni i inne.
* jak to w życiu bywa wszędzie mamy „gwiazdki” – pracetamol jest najbezpieczniejszym lekiem, ale w przypadku połączenia go z alkoholem sytuacja obraca się o 180º. W zestawieniu z etanolem przekształca się w silnie hepatotoksyczny (niszczący wątrobę) związek. Paracetamol nie może być także stosowany jako „odtrutka na kaca” (w związku z powyższym) lub u ludzi z problemami z wątrobą.
Ze względu na swoje właściwości paracetamol jest często łączony z innymi lekami w terapii przeziębienia i grypy: Coldrex, Febrisan, Fervex, Gripex, Theraflu, Solpadeine, Saridon i wiele innych. Stosowanie kilku leków tego typu naraz powoduje duże ryzyko przedawkowania paracetamolu! Więcej na ten temat w artykule: Leki łagodzące objawy przeziębienia.
Metamizol sodowy (Pyralgina)
Podobnie jak paracetamol, pyralgina nie działa przeciwzapalnie. Nie wpływa także na syntezę „dobrych” prostaglandyn, przez co nie powoduje negatywnych objawów ze strony przewodu pokarmowego, charakterystycznych dla NLPZ’ów. Jednak nie jest zupełnie bezpiecznym lekiem. Najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest zmniejszenie ilości białych krwinek (tzw. agranulocytoza), co objawia się obniżeniem odporności. Jest jednym ze starszych leków przeciwbólowych wypieranych przez skuteczniejsze i bezpieczniejsze NLPZ’y. Lepiej nie stosować jej zbyt namiętnie ;)
Podsumowanie
W dzisiejszych czasach medycyna stoi na tak wysokim poziomie, że już nikt nie jest zdrowy ;) Większość z nas boi się bólu, część z nas dostrzega relacje między towarzyszącym bólem, a wyczytanymi w internecie schorzeniami. Dużą rolę w tych procesach odrywają media. To wszystko prowadzi bardzo często do nadużywania leków przeciwbólowych – co z kolei kończy się poważniejszymi powikłaniami. Przyjmowanie NLPZ’ów w dawkach większych od zalecanych nie ma żadnego sensu terapeutycznego – zasada „im więcej tym lepiej” nie jest tu korzystniejsza, ponieważ przy pewnej maksymalnej dawce tych leków zahamowanie produkcji „złych” prostaglandyn osiąga punkt, poniżej którego już nie spadnie, każda kolejna dawka leku nic nie wnosi, a sumowaniu ulegają tylko działania niepożądane! W ten sposób próbując sobie pomóc, bardziej sobie zaszkodzimy. Dlatego właśnie warto zapytać farmaceutę lub chociaż przeczytać ulotkę, aby dowiedzieć się jaka dawka leku rzeczywiście pomoże nam załagodzić ból!
Bardzo czytelne podsumowanie :) Chętnie dowiedziałabym się więcej nt. możliwości łączenia leków różnych grup. Do tej pory byłam przekonana, że nie należy ich łączyć bezwzględnie ze względu na ryzyko ze strony przewodu pokarmowego (wrzody…), a tymczasem ostatnio w aptece usłyszałam, że ketoprofen + paracetamol to zasadne połączenie (zwiększa siłę działania przeciwbólowego bez ryzyka przedawkowania). Prawda to? :)
Pani Ewo:) Poruszyła Pani bardzo istotną kwestię. Otóż odpowiedź na Pani pytanie brzmi – NIE ;)
Nie należy łączyć ze sobą różnych leków przeciwbólowych z grupy NLPZ’ów, ponieważ nie zyskujemy wtedy silniejszego działania, a jedynie efekty uboczne ze strony przewodu pokarmowego nasilają się – więc wcześniej miała Pani rację ;) Producenci leków również zamieszczają tego typu informację na ulotce dołączonej do opakowania.
Co do paracetamolu sytuacja jest podobna (mimo iż nie należy do NLPZ’ów) – także nie powinno się go łączyć z NLPZ’ami, ze względu na zwiększone ryzyko działań ubocznych.
Ba! Nie tylko nie można łączyć ze sobą różnych leków przeciwbólowych, ale także nie powinno się przyjmować dwóch (i więcej) różnych preparatów, zawierających ten sam lek np. Coldrex, Fervex, Theraflu czy Gripex zawierają w swoim składzie paracetamol – nie wolno łączyć tych leków ze sobą, ponieważ bardzo łatwo wtedy o przedawkowanie substancji leczniczej. Dlatego zanim połączymy ze sobą dwa różne preparaty najlepiej zapytać swojego lekarza lub farmaceutę o słuszność tej decyzji. :)
Pozdrawiam
Hubert Szczucki :)
Jestem nieco innego zdania :)
Nie powinno się łączyć preparatów z tej samej grupy, o tym samym mechanizmie działania – natomiast łączenie leków z różnych grup jest dopuszczalne i często zalecane. Można wtedy zmniejszyć dawki obu substancji, a efekt jest ten sam. Istnieje nawet lek, który ma w sobie paracetamol i ibuprofen jednocześnie; samo to świadczy, że takie połączenie ma sens. Nie można go jednak nadużywać, gdyż rośnie wtedy ryzyko zaburzenia nerek.
Wszystko należy więc stosować z głową, i – jak zauważył mój przedmówca – po konsultacji ze specjalistą :)
Pozdrawiam :)
:)
Oczywiście są preparaty, w których jest dopuszczalne połączenie tych substancji z korzystnym efektem – jednak jestem zdania, że pacjent nie powinien tego robić na własną rękę spożywając kilka różnych od siebie preparatów nawet gdy łączy paracetamol z innym NLPZ’em. Każdy tego typu zabieg powinien być wcześniej skonsultowany :)
No cóż wszystko fajnie ale (zawsze jakieś ale) kobiety ciężarne powinny unikać najbezpieczniejszego leku z tej grupy czyli paracetamolu. Dlaczego ?
„Przyjmowanie paracetamolu w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia astmy u dziecka – wskazują ostatnie badania nowojorskich uczonych.”
http://ebobas.pl/artykuly/czytaj/531/wiadomosci/zazywanie-przez-ciezarna-paracetamolu-zwieksza-ryzyko-astmy-u-jej-dziecka
Po urodzeniu (do kilkunastu lat) zażywanie paracetamolu także nie jest takie bezpieczne:
http://www.naukawpolsce.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_naukapl.pap.pl&_PageID=1&s=szablon.depesza&dz=szablon.depesza&dep=374935&data=&lang=PL&_CheckSum=680718470
Ciąża jest tak wyjątkowym „stanem”, że istnieje naprawdę bardzo mała ilość leków, które można podczas niej stosować. Jak jest z paracetamolem? na ulotce Apapu czy Panadolu przeczytać możemy:
„Ciąża: Przed przyjęciem leku należy poradzić się lekarza.”.
Otóż zdania są podzielone, ale wielu lekarzy uważa iż nie powinno się przyjmować paracetamolu w pierwszym trymestrze ciąży – kiedy to płód jest szczególnie narażony na negatywny wpływ obcych substancji. Nie wskazane jest również długotrwałe przyjmowanie paracetamolu przez kobiety w ciąży.
Producent apapu także przestrzega przed stosowaniem paracetamolu u dzieci poniżej 12 roku życia:
„Nie należy stosować leku u dzieci w wieku poniżej 12 lat.”
Jednak paracetamol jest stosowany u małych dzieci w odpowiednio zmniejszonej dawce (np. zawiesina Panadol dla dzieci).
Rzeczywiście w 2008 roku przeprowadzono badania, które wykazały związek pomiędzy przyjmowaniem paracetamolu, a rozwojem astmy u dzieci. Powstały wówczas różne spekulacje i teorie tłumaczące to zjawisko. Jednak do tej pory nie udało się jednoznacznie sprecyzować jaki jest mechanizm tego działania . Pozostaje nam poczekać co przyniosą kolejne badania.
Żaden lek nie jest pozbawiony ryzyka. Dlatego nie należy łykać tabletek bezkrytycznie, ale też nie trzeba popadać w drugą skrajność, czyli panikować. Każdy ból, zwłaszcza powtarzający się, wymaga przede wszystkim diagnozy lekarskiej, ale w równym stopniu istotne jest uśmierzanie bólu. Ból nieleczony przechodzi często w ból przewlekły, a poza tym zwiększa wydzielanie kortyzolu i innych „hormonów stresu” – a to także nie jest korzystne ani dla matki, ani dla nienarodzonego dziecka.
Kobiety w ciąży powinny minimalizować farmakoterapię, czyli przyjmować najmniej leków jak to możliwe, ale jeśli już, to paracetamol jest mimo wszystko najbezpieczniejszy.
Osoby dorosłe i „nieciężarne” powinny także pamiętać, że absulutnym maksimum jest 8 tabletek przeciwbólowych w miesiącu! Jeżeli leki potrzebne są częsciej, wymaga to już oddania się w ręce lekarza ;)
Pozdrawiam
Mimo wszystko bezpieczniej, pewniej po prost zapomnieć o paracetamolu w ciąży i mając do kilkunastu lat tym bardziej gdy nie ma takiej konieczności stosowania go. Astma czy alergie to kolejne leki które trzeba brać a to nie pozostaje bez śladu i utrudnia życie szczególnie dzieci. Ibuprofen wydaje się być dobrą alternatywą:
„ibuprofen najlepszy dla gorączkujących dzieci”
http://www.medserwis.pl/?p=4097,1153,10
Tak swoją drogą podawanie i propagowanie takiej wiedzy jest bardzo potrzebne szczególnie jeżeli chodzi o leki przeciwbólowe bo opublikowano ostatnio taki raport:
„Trzy czwarte Polaków leczy się samodzielnie”
http://www.faktymedyczne.pl/aktualnosci_pap,list,7864854.html